Ký ức lịch sử bên mái chùa La Bang

    Khi mái chùa trở thành di tích lịch sử

Phía sau chiến thắng La Bang không chỉ là câu chuyện về một trận đánh, mà còn là câu chuyện về sự mưu trí, đồng lòng của cán bộ, chiến sĩ cùng các vị sư và đồng bào dân tộc Khmer. Gần tám thập niên đã trôi qua, ký ức ấy vẫn hiện diện bên mái chùa, trong câu chuyện của những người hôm nay và trong nhịp sống đang đổi thay từng ngày trên quê hương Đôn Châu. Chùa Wat Sla Pang được thành lập năm 1856, là không gian sinh hoạt tín ngưỡng, văn hóa của đồng bào Khmer và Nhân dân địa phương. Nhưng với người dân Đôn Châu, mái chùa còn gắn với một câu chuyện đặc biệt: Trận đánh đồn La Bang tháng 12/1948, một chiến công tiêu biểu của Quân và Dân Nam bộ trong kháng chiến chống Pháp.

Dẫn chúng tôi vào khu vực chánh điện, Sư cả Thạch Lon, Trụ trì Chùa La Bang kể những câu chuyện mà ông được truyền lại từ các thế hệ trước. Cuối năm 1948, quân Pháp chiếm chùa, sử dụng chánh điện làm nơi đóng quân, tổ chức các cuộc càn quét, đánh phá, gây nhiều đau thương cho đồng bào. Quân Pháp còn tìm cách gây chia rẽ giữa đồng bào Kinh và Khmer. Trong hoàn cảnh ấy, việc tổ chức đánh đồn La Bang không chỉ đặt ra yêu cầu về quân sự mà còn phải bảo đảm an toàn cho nhà chùa, chư tăng, phật tử và giữ vững khối đoàn kết trong cộng đồng.

Ông Trần Văn Ná (Sáu Ná), nguyên Phó Bí thư Huyện ủy Trà Cú (tỉnh Trà Vinh cũ), là người nhiều năm khảo sát, xác minh tư liệu lịch sử ở địa phương. Ông Ná cho biết, trước giờ nổ súng, cấp ủy, chính quyền, các đoàn thể cứu quốc cùng các vị sư ở những ngôi chùa lân cận  đã vận động Sư cả chùa La Bang, chư tăng và phật tử di dời tượng Phật, chuyển hoạt động tu hành sang địa điểm mới. Ngôi chùa được dựng lại tại vị trí hiện nay, bảo đảm nơi sinh hoạt tín ngưỡng cho bà con. Còn khu vực cũ được sử dụng để thực hiện nhiệm vụ quân sự. Cách làm ấy cho thấy một nét đặc biệt của cuộc kháng chiến ở Nam bộ: Sức mạnh không chỉ đến từ súng đạn mà còn từ sự đồng lòng, niềm tin và khả năng vận động quần chúng của cán bộ, chiến sĩ.

Đêm 15/12/1948, những phát súng đầu tiên của Đại đội 993, Tiểu đoàn 331, Chiến khu 8 vang lên, mở màn trận đánh đồn La Bang. Ba ngày sau, ngày 18/12, thực dân Pháp đưa một tiểu đoàn lính Lê Dương theo đường 35 từ Trà Vinh - Cầu Ngang đến ứng cứu. Khi lực lượng này tiến đến khu vực Bến Trại, Ngũ Lạc, chúng lọt vào trận địa phục kích của Tiểu đoàn 307. Quân ta nổ súng tiến công, tiêu diệt và bắt sống nhiều binh lính, thu nhiều vũ khí.

Chiến thắng La Bang từ đó trở thành một dấu son trong những năm đầu kháng chiến. Cùng với Tháp Mười, Mộc Hóa, tên gọi La Bang được nhắc đến trong câu hát: “Trận Tháp Mười, trận Mộc Hóa, vang tiếng đồn với trận La Bang”.

    Và xây dựng cuộc sống bình yên

Tại ấp La Bang Chùa, bà Kim Thị So Phi, Trưởng Ban nhân dân ấp, cho biết: “Địa bàn có 427 hộ, đồng bào Khmer chiếm hơn 80%, chủ yếu sống bằng nghề trồng lúa, nuôi thủy sản. Ấp có 16 gia đình thuộc diện chính sách”. Nhìn xóm ấp yên bình hôm nay, thật khó hình dung nơi đây từng là địa bàn chiến tranh ác liệt trong những năm đầu kháng chiến chống Pháp. Chính vì thế, hòa bình càng trở nên quý giá. Trung tá Đoàn Vũ Quang, Chính trị viên phó Ban CHQS xã Đôn Châu, cho biết: “Công tác QS, QP địa phương luôn nhận được sự đồng thuận của bà con. Từ thực hiện Luật Nghĩa vụ quân sự, xây dựng lực lượng dân quân đến nắm tình hình địa bàn, mối quan hệ Quân - Dân được vun đắp bằng sự gần gũi, chân thành. Đặc biệt, cán bộ là đồng bào dân tộc Khmer công tác tại địa phương có điều kiện gần gũi, chia sẻ với bà con, qua đó giúp cơ quan quân sự nắm bắt tâm tư, nguyện vọng và kịp thời phối hợp giải quyết những vấn đề phát sinh từ cơ sở”.

Ông Dương Văn Thanh, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam, Chủ tịch Hội CCB xã Đôn Châu cho biết, tình đoàn kết dân tộc Kinh - Khmer vẫn là nền tảng quan trọng trong xây dựng quê hương Đôn Châu. Tinh thần ấy có cội nguồn từ truyền thống cùng nhau chống giặc của đồng bào Kinh và Khmer; hôm nay, các dân tộc tiếp tục tương trợ, giúp nhau phát triển KT-XH, giữ gìn an ninh trật tự. Cùng với đó, địa phương phối hợp ban, ngành, đoàn thể tổ chức thăm hỏi gia đình chính sách, giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ. Những câu chuyện về trận đánh La Bang không chỉ được kể lại để nhớ một chiến công, mà còn để các em hiểu hơn về giá trị của hòa bình, tình đoàn kết và trách nhiệm với quê hương.

Những dấu tích chiến tranh dần lùi vào quá khứ, nhưng giá trị của chiến thắng, tinh thần đoàn kết dân tộc Kinh - Khmer và sự gắn bó giữa đạo với đời vẫn được bồi đắp qua từng thế hệ. Sư cả Thạch Lon, Trụ trì chùa La Bang, cho biết thêm: “Chùa La Bang luôn là nơi bà con tìm về trong những ngày lễ, Tết, sinh hoạt tín ngưỡng và cũng là không gian để các thế hệ gặp gỡ, trao truyền những câu chuyện về quê hương. Đời sống của bà con trong vùng ngày càng ổn định phát triển sản xuất”.

Địa danh La Bang ngày nay đang vươn mình cùng diện mạo mới của quê hương, nhưng vẫn giữ được nét riêng của một vùng đất giàu truyền thống, nơi văn hóa tín ngưỡng, tình đoàn kết cộng đồng và khát vọng phát triển song hành cùng cả nước. Có lẽ đó cũng là cách đẹp nhất để lịch sử tiếp tục đi vào đời sống hiện tại, trở thành điểm tựa tinh thần để người dân hôm nay gìn giữ những giá trị tốt đẹp, chung sức dựng xây quê hương và trao lại niềm tự hào ấy cho mai sau./.